ރޯދަ މަހާ ދިމާކޮށް ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި އެންމެ ފޯރި ހުންނަ ކަމަކީ މާހެފުމެވެ. ރޯދަ މަސް ފެށުމުގެ ދެތިން ހަފުތާ ކުރީން، ޢާއިލާ އާއި ރައްޓެހީންނާއި އޮފީސް ކޮލީގުން އެއް ސުފުރާއެއް ދޮށަށް ޖަމާވެ، ދިވެހި ރަހަތަކާ އެކު ސަކަރާތް ޖަހައި، ރޯދައަށް މަރުޙަބާ ކިޔުމުގެ މި ސަގާފަތް ފެށުނީ ކޮން ޒަމާނަކުންކަން ކަނޑައެޅިގެން ނޭނގެއެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ ދިވެހީން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މާހެފުމަކީ ދުނިޔޭގެ އެހެން އެއްވެސް މުސްލިމު ޤައުމެއްގައި ނެތް، ހަމައެކަނި ދިވެހީންގެ ސަގާފީ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ހަޤީޤަތުގައި މި ވާހަކަ މުޅީން ސީދާ ރަނގަޅު ހެއްޔެވެ؟

އިންޑޮނީޝިއާގެ "މެއުގަންގް" — މާހެފުމާ ވައްތަރު ސަގާފަތެއް

އިންޑޮނީޝިއާގެ އާޗެގައި 17 ވަނަ ޤަރުނުން ފެށިގެން ކޮށް އުޅޭ "މެއުގަންގް" (Meugang) ސަގާފަތަކީ ރޯދައިގެ އެއް ދުވަސް ނުވަތަ ދެ ދުވަސް ކުރީން ޢާއިލާ ޖަމާވެ، ގެރި މަސް ކައްކައި، ކެއުމެކެވެ. ސުލްޠާން އިސްކަންދަރު މޫދާ (Sultan Iskandar Muda، ރަސްކަން: 1607-1636) ގެ ޒަމާނުގައި ރައްޔިތުންނަށް ރޯދައިގެ ކުރީން މަސް ބެހުމުގެ ގޮތުން ފެށި މި ސަގާފަތް، މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް އާޗެގެ ކޮންމެ ގެއެއްގައި ކޮށް ޢުޅެއެވެ. ހަމައެކަނި ރޯދައިގެ ކުރީން ނޫން، ޢީދު ފިޠުރާއި ޢީދު އަޟްޙާގެ ކުރީން ވެސް މެއުގަންގް ބާއްވައެވެ.

ހަމަ އެ ގޮތަށް، އިރުމަތީ ޖާވާގެ "މެގެންގަން" (Megengan) ސަގާފަތުގައި ރޯދައަށް މަރުޙަބާ ކިޔައި މިސްކިތެއްގައި ނުވަތަ ހުސް ބިމެއްގައި ޖަމާވެ، ދުޢާކޮށް، އެކީގައި ކައެވެ. ހުޅަނގު ސުމަޓްރާގެ މިނަންގްކަބައު (Minangkabau) ޖަމާޢަތުގެ "މާލަމަންގް" (Malamang) ގައި ވެސް ރޯދައިގެ ކުރީން ޖަމާވެ، ސަކަރާތް ޖަހައި، އޮނު ފެޅީގެ ތެރޭގައި ކާށި ކިރާ އެކު ފިހެގެން ތައްޔާރުކުރާ "ލެމަންގް" (Lemang) ކައްކައި ކައެވެ.

ތަފާތީ ކޮންތާކުން؟

އެހެންވީމާ ރޯދައިގެ ކުރީން ޖަމާވެ ކެއުމެއް ބޭއްވުމުގެ ޚިޔާލު ދިވެހީންނަށް އެކަނި ޚާއްޞަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް "މާހެފުން" ތަފާތުވާ ސަބަބުތައް ވެސް ގިނައެވެ.

ފުރަތަމަ ކަމަކީ ކެއުމުގެ ބާވަތްތަކެވެ. ކުޅި ފާރޮށި — ހިކި ފާރޮށި މުގުރައި، ރިހާކުރާއި ވަޅޯ މަހާއި ކާށި ހުންޏާއި ފިޔައާއި މިރުހާއި ލުނބޯ އެއްކޮށް މޮޑެފައި — މިއީ ދުނިޔޭގެ އެހެން އެއްވެސް ތަނަކުން ނުލިބޭނެ ރަހައެކެވެ. ފޮނި ފާރޮށި، އަވެލި، މާފުށް، މަސް ކާށި، ބޮނޑިބައި — މި ރަހަތައް މާހެފުމުގެ ސުފުރާ ފުރިހަމަ ކުރެއެވެ.

ދެވަނަ ތަފާތަކީ ވައްޓަފާޅިއެވެ. މެއުގަންގް ބޭއްވެނީ ރޯދައިގެ ކުރީން އެއް ދެ ދުވަހުއެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހީން ރޯދައިގެ ދެ ތިން ހަފުތާ ކުރީންސުރެ ތަފާތު ގުރޫޕުތަކާ އެކު ތަފާތު މާހެފުންތައް ބާއްވައި، އެއް މީހަކު ވެސް ތިން ހަތަރު މާހެފުމުގައި ބައިވެރިވެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ކެއުމެއް ނޫނެވެ — ގުރޫޕު ގޭމްތަކާއި ސަކަރާތާއި ހީނ ސަމާސާ ކުރުމާ އެކު "ސީޒަނެއް" ގޮތަށް ހިނގާ ހަރަކާތެކެވެ.

ތިންވަނައަށް، ޒަމާނީ ބަދަލެވެ. ރެސްޓޯރެންޓުތަކާއި ކެއުން ޑެލިވަރީ ކުރާ ފަރާތްތަކުން ޚާއްޞަ މާހެފުން ޕެކޭޖުތައް ތައްޔާރުކޮށްދެއެވެ. ކުންފުނިތަކާއި އޮފީސްތަކުން ޓީމް ބިލްޑިން ހަރަކާތެއް ގޮތުގައި ވެސް މާހެފުން ބާއްވައެވެ. ބޭރު ޤައުމުތަކުގައި ކިޔަވަން ނުވަތަ ވަޒީފާ އަދާކުރަން ގޮސް ތިބޭ ދިވެހީން ވެސް ކޮންމެ ތާކު ތިއްބަސް މާހެފުން ބާއްވައެވެ — ދިވެހި ބޯޑަރު ފަހަނައަޅައި ދިޔަ ނަމަވެސް، މި ސަގާފަތް ދިވެހީންގެ ފަހަތުން ދެއެވެ.

ދިވެހިވަންތަ ހައިބަތެއް

ރޯދައިގެ ކުރީން ޖަމާވެ ކެއުމެއް ބޭއްވުމުގެ ސަގާފަތް ދިވެހީންނަށް އެކަނި ޚާއްޞަ ނޫން ނަމަވެސް، މާހެފުމުގެ ރޫޙު، ރަހަ، އަދި ވައްޓަފާޅި ދުނިޔޭގެ އެހެން އެއްވެސް ތަނެއްގައި ނެތެވެ. ކުޅި ފާރޮށީގެ ރަހަ، ރިހާކުރުގެ ވަސް، ޢާއިލާ އާއި ރައްޓެހީން ވަށައިގެން ހީނ ސަމާސާ ކުރުން — މިއީ ހަމައެކަނި ދިވެހީންގެ ތަޖުރިބާއެކެވެ. މާހެފުމަކީ ހަމައެކަނި ކެއުމެއް ނޫނެވެ — އެއީ ގުޅުމެކެވެ، ލޯތްބެކެވެ، ދިވެހިވަންތަ ހައިބަތެކެވެ.