"ކިހިނެއް؟" މި ސުވާލަށް ދިވެހީންގެ ޖަވާބަކީ ގާތްގަނޑަކަށް އަބަދުވެސް "ރަނގަޅު" އެވެ. ނަމަވެސް ކުރު މި ޖަވާބުގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައި އޮތީ ކޮން ވާހަކައެއް ހެއްޔެވެ؟

ކުރިން ސަމާސާކޮށް ހީނ ސަކަރާތް ޖެހި މީހާ ކުއްލިއަކަށް ހިމޭންވެއްޖެ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ކުރިން ނުދައްކާ ކަހަލަ ވާހަކަ ދައްކަން ފެށީ ހެއްޔެވެ؟ ނެޝަނަލް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް މެންޓަލް ހެލްތުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ދިރިއުޅުން ބޭކާރު ކަމަށް ވާހަކަ ދެއްކުމާއި، އުންމީދެއް ނެތް ކަމަށް ބުނުމާއި، ތާށިވެފައިވާ ކަމުގެ އިހުސާސް ހާމަކުރުމަކީ އެންމެ ސީރިއަސް އިންޒާރުގެ ނިޝާންތަކެވެ.

"އަހަންނަކީ ބޭކާރު މީހެއް." "އެކަކު ވެސް އަހަރެން ދެކެ ލޯތްބެއް ނުވޭ." "އަހަރެން ނެތިއްޔާ މާ ރަނގަޅުވާނެ." މި ފަދަ ޖުމްލައެއް އިވިއްޖެ ނަމަ ސަމާސާއަކަށް ނަގައިނުލާށެވެ. ހުއްޓިލައި އަޑުއަހާށެވެ.

ކުރިން ލޯބިކުރި ކަންކަމާ ދުރުވެއްޖެ ހެއްޔެވެ؟ ކެއުމާ ދުރުވެ، ނޫނީ މާ ގިނައިން ކާން ފެށީ ހެއްޔެވެ؟ ނިދި ގެއްލި، ނޫނީ ހޭލާން ބޭނުން ނުވީ ހެއްޔެވެ؟ މީހުންނާ ބައްދަލުކުރުން ހުއްޓައިލައި އެކަނިވެރިވީ ހެއްޔެވެ؟ އޭއެފްއެސްޕީން ބުނާ ގޮތުގައި، އުޅުމަށް ކުއްލިއަކަށް މުޅިން އާ ބަދަލެއް އައުމަކީ ފާހަގަކުރަން ޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ނިޝާނެވެ. "މޫޑް ގޯސް ދުވަހެކޭ" ބުނެ ދޫކޮށްނުލާށެވެ.

ކުއްލިއަކަށް ތަކެތި ބަހަން ފެށީ ހެއްޔެވެ؟ ވަދާޢީ ރާގެއް ހުންނަ ވާހަކަ ދައްކަނީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ދިގު މުއްދަތަކަށް ނެގެޓިވްކޮށް ހުރި މީހެއް ކުއްލިއަކަށް "ހަމަޖެހިފައި" ހުންނަ ކަމަށް ފެންނަނީ ހެއްޔެވެ؟ މި ފެންނަ "ހަމަޖެހުން" އެއީ ނިންމުމެއް ނިންމައިގެން ލިބޭ ހަމަޖެހުމެއް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. މިއީ ފަހަރެއްގައި އެންމެ ނުރައްކާ ވަގުތެވެ.

ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ކުއްލިއަކަށް އެކަނިވެރި، އުންމީދެއް ނެތް ކަހަލަ ޕޯސްޓްތައް ކުރާ ނަމަ، އަނދިރި ކޯޓްތައް ޝެއާ ކުރާ ނަމަ، ނުވަތަ ކުއްލިއަކަށް ހުރިހާ ޕޯސްޓެއް ފޮހެލައި ޕްރޮފައިލް ހުސްކޮށްލާ ނަމަ — އެ މީހާ ގާތު ޙާލު ބަލައިލާށެވެ. ޗެޓެއް ފޮނުވައިލާށެވެ. ފޯނު ކޯލެއް ކޮށްލާށެވެ.

ގިނަ މީހުން ހީކުރެއެވެ — "ހަމަ ސީދާ ޑައިރެކްޓްކޮށް ޑިޕްރެޝަންހޭ، ގޯސް ވިސްނުން އަންނަނީހޭ އަހަންވީއެވެ" ސީދާ އެހީމާ ކަންތައް ގޯސްވާނީއެވެ. ނަމަވެސް ދިރާސާތައް ބުނަނީ ދިމާ އިދިކޮޅު ވާހަކައެކެވެ. ސީދާ ސުވާލުކުރުމަކީ އެފަދަ ޚިޔާލުތައް އިތުރުވާ ކަމެއް ނޫންކަން ސައިންޓިފިކް ހެކި ދައްކައެވެ. ވާހަކަ ފެށުމަށް "ފަހަކަށް އައިސް ތި ފެންނަނީ ތަފާތުކޮށް. ވާހަކައެއް ދައްކާލަން ބޭނުންވެއްޖެއްޔާ މި ހުރީ" ފަދަ ޖުމްލައެއް ބޭނުންކޮށްލާށެވެ. "ދެން ހެޔޮ، ތި ކަހަލަ ކަންކަމާ ނުވިސްނާ" ފަދަ ޖުމްލަތައް ބޭނުންނުކުރާށެވެ. ޖަޖް ނުކުރާށެވެ. ހަމައެކަނި އަޑުއަހާށެވެ.

ދިރާސާތައް ދައްކާ ގޮތުން އެފަދަ ގޮތަކަށް ދުނިޔެ ދޫކުރި ދޮށީ ޢުމުރުގެ މީހުންގެ 70 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ މީހުން، ދުނިޔެ ދޫކުރުމުގެ މަސް ދުވަސް ތެރޭގައި ޑޮކްޓަރެއް ގާތަށް ގޮސްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ މީހުން ޑޮކްޓަރު ގާތު ނަފްސާނީ ހާލަތުގެ ވާހަކަ ނުދައްކައެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ވެސް އެކަން ދެނެގެނެވިފައެއް ނުވެއެވެ. ޕްރޮފެޝަނަލެއް ގާތަށް ދިޔައަސް ހުރިހާ ކަމެއް ހައްލެއް ނުވެއެވެ. ކައިރީގައި ތިބޭ މީހުންގެ ލޮލާއި ކަންފަތް — އެއީ ބައެއް ފަހަރު އެންމެ ބޮޑު ފަރުވާއެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިއްޙަތު ޖަމިއްޔާ ބުނާ ގޮތުގައި ކޮންމެ އަހަރަކު 700،000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ދުނިޔެ ދޫކުރެއެވެ. ނަމަވެސް ސައިންސް ބުނާ ވާހަކައަކީ މިއީ ހުއްޓުވެން އޮތް ކަމެއް ކަމެވެ. ނިޝާންތައް ދެނެގަންނަން ދަސްކޮށް، ސީދާ ސުވާލުކޮށް، އަޑުއަހައިދީ، އެހީގެ ދޮރު ހުޅުވައިދިނުމަކީ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ.

ތިބާގެ ކައިރީގައި ހުރި މީހާ "އޯކޭ" އޭ ބުންޏަސް، ލޯ ބުނަނީ އެހެން ވާހަކައެއް ނަމަ — އެ ވާހަކަ އަޑުއަހާށެވެ. އެ ފޯނު ކޯލު ކޮށްލާށެވެ. މާ ލަސްވުމުގެ ކުރިންނެވެ.