2024 ވަނަ އަހަރު ޣައްޒާގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދިޔަ އިޒްރާއީލް ސިފައިންގެ މީހެއްގެ ޔުނީފޯމުގައި ހަރުކޮށްފައި ހުރި ބެޖެއްގެ ފޮޓޯ ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ވައިރަލްވެ، ޢަރަބި ޤައުމުތަކުގައި ވަރުގަދަ ރުޅިވެރިކަމެއް އުފެދުނެވެ. އެ ބެޖުގައި ފެންނަނީ "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލު"ގެ ޗާޓެކެވެ — މިޞްރުގެ ނީލަ ކޯރުން ފެށިގެން ޢިރާޤުގެ ފުރާތު ކޯރާ ހަމައަށް ދެމިގެންދާ ބިޔަ ސަރަހައްދެއް ދައްކައިދޭ ޗާޓެކެވެ. އެ ޗާޓުގައި ފަލަޟްޠީނާއި އުރުދުންނާއި ލުބުނާނާއި ސީރިއާ އާއި ޢިރާޤާއި ސައޫދީ ޢަރަބިއްޔާ އާއި ކުވެއިތާއި ތުރުކީ އާއި މިޞްރުގެ ސީނާއީ ސަރަހައްދު ހިމެނެއެވެ.

މި ބެޖަކީ ހަމައެކަނި ޔުނީފޯމެއްގައި ހަރުކޮށްލި ނިޝާނެއް ނޫނެވެ. މިއީ "އެރެޓްޒް ޔިޒްރާއެލް ހަޝްލީމާ" ނުވަތަ "ފުރިހަމަ އިޒްރޭލުގެ ބިން"ގެ ނަމުގައި ދީނީ ޒަޔަނިސްޓުން ގެންގުޅޭ ފިކުރެއްގެ ރަމްޒެކެވެ. މި ފިކުރުގެ ދަށުން، ތައުރާތުގައި އެބައިމީހުންގެ ކަލާނގެ ވައުދުކުރެއްވި ކަމަށް ޒަޔަނިސްޓުން ދައުވާކުރާ ބިންތައް އެއީ ޔަހޫދީންގެ ޙައްޤެއް ކަމަށް ހައްދުފަހަނައެޅި ޒަޔަނިސްޓުން ބުނެއެވެ. މުސްލިމް ޢިލްމުވެރިން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، މިއީ ތައުރާތުގެ ބަދަލުކޮށްފައިވާ ނައްޞުތަކަށް ބިނާކޮށް ދައްކާ ދޮގު ދައުވާއެކެވެ.

ސިފައިންގެ ޔުނީފޯމުގައި މިފަދަ ނިޝާންތައް ހަރުކުރުމަކީ އިޒްރާއީލް ޑިފެންސް ފޯސް (އައިޑީއެފް) ގެ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރުގައި، ދެކުނު ލުބުނާނުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ސިފައިންގެ ބަޔަކު "މަސީޙު" ލިޔެފައިވާ ބެޖް އެޅި މައްސަލައިގައި، އައިޑީއެފްގެ ޗީފް އޮފް ސްޓާފް ހެރްޒީ ހަލޭވީ ސިފައިންގެ މީހެއްގެ އަތުން އެ ބެޖް ނައްޓައި ޖީބަށް ލައިދިން ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ނިޝާންތައް ހުއްޓުވުމުގައި އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއް ނާޅައެވެ — ބެލެވޭ ގޮތުގައި އައިޑީއެފްގެ ލީޑަރޝިޕުން ވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް މި ފިކުރަށް ލޯ މަރާލައިގެން ތިބީއެވެ.

މި ހައްދުފަހަނައެޅި ފިކުރު ހަމައެކަނި ސިފައިންގެ ތެރޭގައި ހިފެހެއްޓިފައެއް ނެތެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ މާރިޗް މަހު، އިޒްރާއީލުގެ ފައިނޭންސް މިނިސްޓަރު ބެޒަލެލް ސްމޯޓްރިޗް ޕެރިހުގައި ބޭއްވި ހަފްލާއެއްގައި ވާހަކަ ދެއްކީ "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލު"ގެ ޗާޓެއް ކުރިމަތީގައި ބަހައްޓައިގެންނެވެ. އެ ޗާޓުގައި އުރުދުންނާއި ހިފާފައިވާ ހުޅަނގު އައްސޭރި ހިމެނެއެވެ. ސްމޯޓްރިޗް ލަދެއް ނެތި ބުނީ ފަލަޟްޠީނުގެ ރައްޔިތުންނަކީ "އީޖާދެއް" ކަމަށާއި "ފަލަޟްޠީނު ރައްޔިތުންނެއް ނެތް" ކަމަށެވެ. މި ނުރައްކާތެރި ބަސްތަކުގެ ސަބަބުން އުރުދުންގެ ޚާރިޖީ ވުޒާރާއިން އިޒްރާއީލުގެ ސަފީރު ހާޒިރުކޮށް، ސުލްޙައިގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށް ސިފަކުރިއެވެ. އެމެރިކާ އާއި ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަން އާއި ސައޫދީ ޢަރަބިއްޔާ އާއި މިޞްރު ހިމެނޭ ގޮތަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ފެންވަރުގައި މި ބަސްތައް ކުށްވެރިކުރިއެވެ.

2024 ވަނަ އަހަރު ފްރާންސްގެ "އާޓެ" ޗެނަލުން ތައްޔާރުކުރި ޑޮކިއުމެންޓަރީއެއްގައި ސްމޯޓްރިޗް ބެލުންތެރިންގެ ކުރިމަތީގައި ބުނީ "ޤުދުސް ދިމިޝްޤާ ހަމައަށް ފުޅާވާނެ ކަމަށް ލިޔެވިފައިވާ" ކަމަށެވެ. ސެޓްލާ ލީޑަރު ޑެނީއެލާ ވައިސް ބުނީ "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލުގެ އަސްލު ސަރަހައްދީ ރޮނގަކީ ފުރާތު ކޯރާއި ނީލަ ކޯރު" ކަމަށެވެ. މިއީ އެތައް މިލިއަން ޢަރަބީންގެ ބިންތައް ފޭރިގަތުމުގެ ހުވަފެން ފާޅުގައި ދައްކައިގެން ތިބީއެވެ.

2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު، ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ މީގެ ކުރިން ފޮރުވައިގެން ގެންގުޅުނު ހައްދުފަހަނައެޅި ތަޞައްވުރު ފާޅުގައި ހާމަކުރިއެވެ. އިޒްރާއީލުގެ އައި24 ނިއުސް ޗެނަލަށް ދިން އިންޓަވިއުއެއްގައި، "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލު"ގެ ޗާޓެއް ހިމެނޭ ތަވީދެއް ހަދިޔާކުރުމުން، އެ ތަޞައްވުރާ ގުޅުން އޮތްތޯ ސުވާލުކުރީމާ ނަތަންޔާހޫ ފަސް ނުޖެހި ބުނީ "ވަރަށް ބޮޑަށް" ކަމަށެވެ. އެއީ "ތާރީޚީ އަދި ރޫޙީ މިޝަނެއް" ކަމަށް ވެސް ބުންޏެވެ. މިއީ ދައުލަތެއްގެ ވެރިޔާ ފާޅުގައި އެހެން ޤައުމުތަކުގެ ބިން ފޭރިގަތުމުގެ ރޭވުމަށް ތާއީދުކުރުމެވެ.

މި ބަސްތަކާ ގުޅިގެން ޢަރަބި ލީގުން ވަގުތުން ކުށްވެރިކުރިއެވެ. ސައޫދީ ޢަރަބިއްޔާ، އުރުދުން، މިޞްރު، ރާއްޖެ ހިމެނޭ ގޮތަށް 30 އަށް ވުރެ ގިނަ ޢަރަބި އަދި މުސްލިމް ޤައުމުތަކުން ގުޅިފައިވާ ބަޔާނެއް ނެރެ، ނަތަންޔާހޫގެ ބަސްތަކަކީ ޢަރަބި ޤައުމީ ސަލާމަތަށް އޮތް ސީދާ ނުރައްކަލެއް ކަމަށާއި ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު އެއްޗެއް ކަމަށް ބުންޏެވެ.

2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީގައި، އެމެރިކާއިން އިޒްރާއީލަށް ކަނޑައަޅާފައި ހުންނަ ސަފީރު މައިކް ހަކަބީ ޓަކާ ކާލްސަންއަށް ދިން އިންޓަވިއުއެއްގައި، އިޒްރާއީލުން މެދުއިރުމަތީގެ ހުރިހާ ސަރަހައްދެއް ނެގިޔަސް "ރަނގަޅު" ކަމަށް ބުންޏެވެ. މިއިން ސާފުވާ ކަމަކީ މި ހައްދުފަހަނައެޅި ފިކުރަށް ހުޅަނގުގެ ބާރުތަކުން ވެސް ވާގިވެރިވާ ކަމެވެ.

ކުރީގައި ހައްދުފަހަނައެޅި ކުދި ގުރޫޕުތަކެއްގެ ފިކުރެއްގެ ގޮތުގައި އެކަހެރިކޮށްފައި އޮތް "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލު"ގެ ތަޞައްވުރު މިހާރު ވަނީ އިޒްރާއީލުގެ ސިޔާސީ ބާރުގެ އެންމެ މައްޗާ ހަމައަށް ވާޞިލުވެފައެވެ. ނަތަންޔާހޫގެ ކޯލިޝަން ސަރުކާރުގައި ހައްދުފަހަނައެޅި ކަނާތު ފިޔައިގެ ޕާޓީތައް ތިބުމާ އެކު، މި ފިކުރު ދައުލަތުގެ ރަސްމީ ސިޔާސަތުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނަން ފެށީއެވެ. ސިފައިންގެ ޔުނީފޯމުގައި ހަރުކޮށްފައި ހުރި ބެޖަކީ މި ނުރައްކާތެރި ފިކުރު ސިފައިންގެ ތެރެއަށް ވެސް ފެތުރިފައިވާ މިންވަރު ހާމަކޮށްދޭ ހެއްކެކެވެ.

ޣައްޒާގެ ގަތުލުޢާންމުގައި 61,000 އަށް ވުރެ ގިނަ ފަލަޟްޠީނީން ޝަހީދުކޮށްލައި، ހިފާފައިވާ ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ޣައިރު ޤާނޫނީ ވަޒަންވެރިކުރުން ފުޅާކުރަމުން ދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލު"ގެ ޗާޓު ހަމައެކަނި ބެޖެއްގައި ކުރަހާލާފައި އިން ކުރެހުމެއް ކަމަށް ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ. އެއީ މެދުއިރުމަތީގެ ބޮޑު ބައެއް ހިސާރުކޮށް، ޢަރަބީންގެ ބިންތައް ފޭރިގަތުމުގެ ބްލޫޕްރިންޓެކެވެ. އަދި އެ ބްލޫޕްރިންޓް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅުތައް ޣައްޒާ އާއި ހުޅަނގު އައްސޭރިން މިހާރު ވެސް ފެންނަމުންދެއެވެ.

ޣައްޒާ ސުންނާފަތިކޮށް، ލުބުނާނަށް އަރައިގަނެ، ސީރިއާ އާއި ޔަމަނަށް ހަމަލާ ދީ، މިހާރު އެމެރިކާގެ އެހީތެރިކަމާ އެކު އީރާނަށް ވައިގެ ވަރުގަދަ ހަމަލާތައް ދެމުންދާ އިރު، "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލު"ގެ ޗާޓުގައި ފެންނަ ޤައުމުތައް އެއް ފަހަރާ ދިމާވާ ކަމީ އިއްތިފާޤެއް ކަމަށް ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ. ސިފައިންގެ ޔުނީފޯމުގައި އިން ބެޖުގައި ޢިރާޤާއި ސީރިއާ އާއި ލުބުނާން ހިމެނޭ އިރު، މި ހުރިހާ ޤައުމަކީ ފާއިތުވި ދެ އަހަރު ތެރޭ އިޒްރާއީލުގެ ސީދާ ހަމަލާތައް އަމާޒުވީ ޤައުމުތަކެވެ. އީރާނަކީ މި ސަރަހައްދުގައި އިޒްރާއީލުގެ ފުޅާވުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހެވެ. އެ ހުރަސް ނައްތާލައިގެން ނޫނީ "ގްރޭޓާ އިޒްރޭލު"ގެ ހުވަފެން ޙަޤީޤަތަކަށް ނުހެދޭނެ ކަން ޒަޔަނިސްޓް ލީޑަރުންނަށް އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން އީރާނަށް މިހާރު ދެމުންދާ ހަމަލާތައް ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ނިއުކްލިއާ ޕްރޮގްރާމެއް ހުއްޓުވުމުގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ — ފެންނަނީ ބެޖެއްގައި ކުރެހި ޗާޓު މަޑުމަޑުން ޙަޤީޤަތަކަށް ހެދުމުގެ ނުރައްކާތެރި މަރުހަލާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

އެއްކޮށް ހިމެނޭ:

ފަލަޟްޠީނު — ޣައްޒާ، ހުޅަނގު އައްސޭރި، އިރުމަތީ ޤުދުސްއުރުދުން — މުޅި ޤައުމުލުބުނާން — މުޅި ޤައުމު

ބޮޑު ބައެއް ހިމެނޭ:

ސީރިއާ — ދެކުނު ސަރަހައްދު، ދިމިޝްޤު ހިމެނޭ ގޮތަށްޢިރާޤު — ހުޅަނގު ބައި، ފުރާތު ކޯރާ ހަމައަށްމިޞްރު — ސީނާއީ ޞަބެ ޖަޒީރާސައޫދީ ޢަރަބިއްޔާ — އުތުރު ހުޅަނގު ސަރަހައްދު

ބައެއް ހިމެނޭ:

ތުރުކީ — ދެކުނު ސަރަހައްދުގެ ކުޑަ ބައެއްކުވެއިތު — ބައެއް ސަރަހައްދު

ސަރަހައްދީ ރޮނގު:

ނީލަ ކޯރުން (މިޞްރު) ފެށިގެން ފުރާތު ކޯރާ (ޢިރާޤު) ހަމައަށް — މެދުއިރުމަތީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ދެ މިލިއަން އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ ބިޔަ ސަރަހައްދެއް.